محمد حسن خان اعتماد السلطنه
669
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
محمد خان كلون « * » مصلتگذار ايران در استانبول بود كه او به ده هزار تومان به دولت ايران فروخته بود ( منتظم ناصرى ، ج 3 ص 214 ) . بعدا در 1282 كه حاج ميرزا حسين خان سپهسالار صدر اعظم به سفارت عثمانى مأمور شده بود پيشنهاد ساختن سفارتخانهء جديدى به شاه داد و شاه نيز موافقت نمود و در ربيع الاول 1283 زمينى به مساحت 2830 ذرع مربع در بهترين و مرغوبترين نقاط استانبول مشرف بر باب عالى به مبلغ 7358 تومان خريدارى نمود و به دستيارى يك معمار ايتاليائى آن را ساخت و بناى آن را كه 1200 ذرع مربع بود از قرار ذرعى هفت و يك چهارم ليره طلا مقاطعه داد و در آن زمان جز قصور سلطنتى عماراتى نبود كه با كاخ سفارت ايران برابر باشد . در 1318 هجرى قمرى مظفر الدين شاه دو هزار ذرع ديگر زمين در شمال سفارت خريد و ضميمهء سفارت كرد ( ياد بودهاى سفارت استانبول نوشتهء خان ملك ساسانى ، ص 8 و 9 ) . « * * » قلعه و قنات رحمت آباد ( ص 92 - ص 62 چاپ اول ) يعنى مرتضى قلى خان عرب حاكم آنجا تعمير كرد . مريضخانهء طهران ( ص 92 - ص 62 چاپ اول ) اين مريضخانه ، مريضخانهء نظامى و در بيرون دروازه دولت واقع بوده و جنبهء عمومى نداشته است .
--> ( * ) ممتحن الدولهء شقاقى دربارهء اين شخص مىنويسد كه از تجار ايرانى مقيم استانبول بود كه با خاندان دربار عثمانى معاملات داشت و روزى كه سلطان محمود عثمانى او را به حضور پذيرفته بود به او مىگويد شاه ايران درينجا نماينده ندارد و اگر بتوانى اين منصب را به دست آورى مايهء خوشوقتى است و به اين صورت موافقت مىكنم كه در استانبول با لباس و كلاه ايرانى راه به روى . پس از آن تجار ايرانى آقا حسن دهخوارقانى را به دربار تهران فرستادند و از فتحعلى شاه تقاضا كردند محمد آقا كلون را بهسمت نمايندگى معرفى كند . اين استدعا مورد قبول فتحعلى شاه قرار گرفت و به مصلحتگزارى ايران معرفى شد . براى تفصيل ، صفحات 125 - 130 « خاطرات ممتحن الدوله » ، چاپ دوم ( تهران ، 1362 ) ديده شود . ( * * ) اين ساختمان سالهاى دراز مقر سفارت ايران بود و بعد كه آنكارا ( انقره ) پايتخت تركيه شد مقر سفارت به آنجا منتقل شد و محل قديم در استانبول به مقر كنسولگرى ايران اختصاص يافت . اين ساختمان در يكى از سالهاى دههء 1350 به پيشنهاد و سرپرستى دكتر حسين داودى سركنسول ايران نوسازى و مرمت شد و مجسمهء ميرزا حسين خان سپهسالار كه از انبار آنجا به دست آمده بود در سرسراى ساختمان نصب شد . عكس آن مجسمه را كه يادگارى هنرى است در بخش عكسها به چاپ مىرساند . داودى همچنين كتابخانهء آنجا را كه داراى مقدارى كتاب چاپ قديم بود براى استفاده تجديد و تنظيم كرد .